Begroting: Skuld styg tot N$217 mjd.

Namibië se nasionale begroting vir die 2026-’27-boekjaar, wat beraam word op sowat N$88 miljard uitgesluit rentebetalings, fokus sterk op maatskaplike dienste.

Die minister van finansies, Ericah Shafudah, het gister die begroting in die Nasionale Vergadering (NV) ter tafel gelê.

Byna tweederdes van die uitgawes is gemik op onderwys, gesondheid en maatskaplike beskerming. 

Die maatskaplike sektor kry N$54,3 miljard (61,7%) van die totale uitgawes, wat die regering se posisie versterk dat menslike kapitaal die hoeksteen van langtermyn- ekonomiese stabiliteit en inklusiewe groei bly.

In die maatskaplike sektor kry die ministerie van onderwys, vernuwing, jeug, sport, kuns en kultuur die grootste enkele toewysing, naamlik N$28 miljard.

Uit hierdie bedrag is N$2,8 miljard opsy gesit vir gesubsidieerde tersiêre onderwys en maatreëls om verligting by oorvol skole te bring. Altesaam N$939 miljoen is aan ontwikkelingsprojekte toegeken. 

In die raamwerk vir uitgawes op die medium termyn (MTEF) sal onderwys N$83,6 miljard absorbeer.

Die ministerie van gesondheid en maatskaplike dienste ontvang N$13,1 miljard vir die 2026-’27-boekjaar, insluitend N$259 miljoen wat gemik is op die werwing van gesondheidspersoneel. 

Oor die MTEF-periode sal die ministerie N$38,5 miljard ontvang om staatshospitale en -klinieke op te gradeer na standaarde vergelykbaar met dié van die private sektor.

Vir sport, jeug en nasionale diens is N$750 miljoen geoormerk, wat die voortgesette fokus op die bemagtiging van die jeug te midde van die hoë druk van werkloosheid weerspieël.

Altesaam N$1,5 miljard is aan die ministerie van verdediging en veteranesake vir die fiskale jaar toegeken, met N$4,6 miljard wat oor die MTEF-tydperk opsy gesit is.

Daarbenewens sluit die ministerie van finansies se toewysing N$447 miljoen in om ’n verhoging van N$100 in die ouderdomspensioen te finansier wat op 1 April in werking tree. 

MEER POLISIEBEAMPTES

Die tweede grootste sektorale toewysing is aan veiligheid en sekuriteit, wat N$17 miljard ontvang. Dit is 19,5% van die totale uitgawes, rentebetalings uitgesluit.

Die rede vir die groot toewysing is volgens die regering dat vrede, wetstoepassing en institusionele stabiliteit ’n noodsaaklike basis vir ekonomiese groei bly.

Binne dié sektor kry die ministerie van verdediging en veteranesake N$7,5 miljard, ingesluit N$587 miljoen vir ontwikkelingsuitgawes.

Die ministerie van binnelandse sake, immigrasie, veiligheid en sekuriteit ontvang N$8,1 miljard, ingesluit finansiering vir die werwing van korrektiewe beamptes, die opleiding van 2 033 polisiekadette en die werwing van 2 000 bykomende polisiekadette.

Die regbank kry N$512 miljoen wat N$78 miljoen insluit wat opsy gesit is vir personeeluitgawes vir regters en landdroste.

Altesaam N$460,8 miljoen is aan die ministerie van justisie en arbeidsverhoudinge toegeken, terwyl die Teenkorrupsiekommisse van Namibië (ACC) N$109 miljoen ontvang. Hiervan moet N$10 miljoen gebruik word om kritieke poste te vul. Die kantoor van die prokureur-generaal ontvang N$267 miljoen.

EKONOMIESE GROEI

Die ekonomiese sektor is verantwoordelik vir 8% van die totale uitgawes, uitgesluit rentebetalings gelykstaande aan sowat N$7 miljard.

Dié toewysing is daarop gemik om produktiewe sektore te ondersteun en ekonomiese bedrywighede te stimuleer.

Deel van hierdie sektor is die ministerie van landbou, visserye, water en grondhervorming, wat N$1,8 miljard ontvang. Dit sluit ’n ontwikkelingsbegroting van N$478 miljoen in.

Eksterne befondsing van N$218 miljoen sal die meganisering van landbou, saadverbetering en gemeenskaplike grondontwikkeling ondersteun.

Die ministerie van myne, energie en nywerheidsontwikkeling se N$826,7 miljoen sluit N$320 miljoen uit die ontwikkelingsbegroting in om landelike elektrifisering te versnel en landswye toegang tot elektrisiteit te verbeter.

Water en mariene hulpbronne ontvang N$1 miljard, waarvan N$579 miljoen uit die ontwikkelingsbegroting kom. Eksterne befondsing sluit N$257 miljoen in vir landelike watervoorsiening en N$865 miljoen vir infrastruktuur vir watersekuriteit. 

Altesaam N$736,8 miljoen is geoormerk vir die ministerie van die omgewing, bosbou en toerisme. Die sektor vir infrastruktuur is verantwoordelik vir 4% van die totale uitgawes van die nasionale begroting. Dit sluit rentebetalings van sowat N$3,5 miljard uit.

Die ministerie van werke en vervoer ontvang N$2,1 miljard, wat aangevul word deur N$1,6 miljard in eksterne lenings en toelaes. ’n Bykomende N$2,4 miljard kom uit die inkomste van brandstofheffings wat gemik is op kritieke padkonstruksie deur die Padfondsadministrasie (RFA). Werke kry N$593 miljoen vir die 2026-’27-boekjaar. 

PRESIDENSIE

Die administratiewe sektor ontvang N$6,1 miljard, wat 7% van die totale uitgawes verteenwoordig. 

Binne dié sektor kry die ministerie van landelike en stedelike ontwikkeling N$1,9 miljard, wat N$744 miljoen vir ontwikkelingsprojekte insluit.

Die presidensie se toekenning is N$1,2 miljard, terwyl N$535 miljoen vir die kantoor van die eerste minister geoormerk is. Altesaam N$1,4 miljard is aan die ministerie van internasionale betrekkinge en handel toegeken. Dit sluit N$94 miljoen vir die Namibiese raad vir bevordering van beleggings en ontwikkeling  in.

Verdere toekennings sluit in N$416 miljoen vir die NV, N$134 miljoen vir die Nasionale Raad, N$133 miljoen vir die kantoor van die ouditeur-generaal, N$231 miljoen vir die ministerie van arbeid en nywerheidsbetrekkinge, asook N$181 miljoen vir die Verkiesingskommissie van Namibië (ECN).

Die ministerie van finansies se gedeelte is N$12,9 miljard en sluit toewysings vir die verhoging van pensioen, vergoedingsaanpassings vir politieke ampsdraers ten bedrae van N$58 miljoen en N$140 miljoen vir gebeurlikheidsvoorsienings in.

SKULDLAS EN FINANSIëLE BEHOEFTES

Die totale staatskuld sal na verwagting styg van N$174,6 miljard, 65,2% van die bruto binnelandse produk (BBP) in die boekjaar 2025-’26 tot N$217,3 miljard teen die 2028-’29-boekjaar.

Die totale skuld as ’n persentasie van die BBP sal na verwagting ongeveer 67,5% gedurende die MTEF-periode stabiliseer. 

Binnelandse skuld maak die meerderheid uit, wat finansiële stabiliteit versterk, terwyl buitelandse skuld, hoewel matig, ’n belangrike rol in die diversifisering van befondsingsbronne speel.

Die regering se totale finansieringsbehoefte sal na verwagting ’n hoogtepunt van N$19,2 miljard in die 2026-’27-boekjaar bereik. Dit vanaf N$14,5 miljard wat vir die 2025-’26-boekjaar beraam is en voordat dit onderskeidelik tot N$12,9 miljard in 2027-’28 en N$10,6 miljard in 2028-’29 afneem. 

Totale rentebetalings sal na verwagting toeneem van N$14,3 miljard in 2025-’26 tot N$16,2 miljard in 2026-’27 en verder tot N$17,1 miljard in 2027-’28 en N$17,8 miljard in 2028-’29.

As ’n persentasie van die BBP sal rentebetalings gemiddeld sowat 4,5% beloop, en as ’n persentasie van die totale inkomste word verwag dat dit tot 18,1% in die 2026-’27-boekjaar sal toeneem en stabiliseer teen ongeveer 17,8% in latere MTEF-jare. 

– [email protected]